Je staat in een vergadering en het woord dat je nodig hebt, is ineens weg. Je loopt de keuken in en vergeet waarom. Je leest een alinea drie keer en er blijft niets hangen. Als dit je bekend voorkomt en je ergens tussen de 40 en 55 zit, is er een grote kans dat je in de perimenopauze zit en dat je hersenen, niet je geheugen op zich, de oorzaak zijn.
Lang werd dit weggezet als vermoeidheid of "gewoon drukte". Nieuw onderzoek laat iets anders zien: wat vrouwen brain fog noemen tijdens de overgang, is een meetbare verandering in de hersenen zelf. Terwijl opvliegers en nachtzweten al jaren het gezicht zijn van de overgang, blijft dit stuk grotendeels onbesproken, ook bij de huisarts.
Je verzint het niet
Brain fog is geen officiële medische term, maar de klachten erachter zijn concreet: moeite met woorden vinden, sneller afgeleid raken, dingen vergeten die je normaal moeiteloos onthoudt. Een systematische review uit 2025 vergeleek wat vrouwen zelf rapporteren met wat cognitieve tests daadwerkelijk meten, en vond een duidelijk verband tussen de klachten en objectief meetbare verschillen in leersnelheid.
Met andere woorden: het zit niet alleen tussen je oren in de zin van inbeelding. Het zit letterlijk tussen je oren, in hersengebieden die reageren op de dalende oestrogeenspiegel.
Wat er in je hersenen verandert
Oestrogeen doet meer dan je cyclus aansturen. Het hormoon speelt ook een rol bij het functioneren van de hippocampus, het hersengebied dat cruciaal is voor geheugen en concentratie. Onderzoekers van de Menopause Society vonden bij vrouwen in de overgang een afname van grijze stof in precies die gebieden: de frontale kwab, de temporale kwab en de hippocampus.
Een recente rattenstudie van de University of Delaware bracht dit nog concreter in kaart. Met een beeldvormingstechniek die de stevigheid van hersenweefsel meet, zagen onderzoekers dat de hippocampus fysiek verandert zodra oestrogeen wegvalt, alsof het weefsel tijdelijk vastloopt. Dat zou kunnen verklaren waarom brain fog vaak het felst is in de eerste periode van de overgang en daarna weer afzwakt.
Belangrijk om te weten: dit is niet hetzelfde als geheugenverlies bij dementie. Het gaat om vertraagde verwerkingssnelheid en concentratieproblemen, niet om het kwijtraken van vaardigheden of het niet meer herkennen van vertrouwde situaties. Voor de meeste vrouwen trekt het bij zodra de hormoonspiegel zich na de overgang weer stabiliseert.
Waarom dit pas nu serieus onderzocht wordt
Vrouwenlichamen reageren op allerlei vlakken anders dan mannenlichamen, en dat wordt in de medische wetenschap pas de laatste jaren goed onderzocht. Het CBS meldde eind 2026 dat 26 procent van de vrouwen de eigen gezondheid niet goed vindt, tegenover 21 procent van de mannen, en dat migraine bij vrouwen bijna twee keer zo vaak voorkomt. Vrouwen gaan ook vaker naar de huisarts, de fysiotherapeut en de psycholoog. Wil je weten hoe die cijfers zich verhouden tot mannen, lees dan ook ons artikel over waarom vrouwen vaker naar de dokter gaan.
De overgang past in dat plaatje. Onderzoek naar menopauze kreeg jarenlang nauwelijks budget, terwijl elke vrouw die de overgang meemaakt er wel iets van merkt. Pas nu artsen en onderzoekers structureel gaan kijken naar wat oestrogeen buiten de baarmoeder doet, komt naar boven hoeveel impact het heeft op je brein.
Wat je zelf kunt doen tegen brain fog
Je hoeft niet machteloos te wachten tot het vanzelf overgaat. Een paar dingen die volgens onderzoekers en artsen echt verschil maken:
- Slaap serieus nemen. Slaaptekort versterkt brain fog rechtstreeks, en de overgang verstoort slaap sowieso al door nachtzweten en onrust.
- Beweging, vooral kracht- en duurtraining. Dit ondersteunt de doorbloeding van de hersenen en helpt bij het reguleren van hormonen.
- Vezelrijk eten. Vezels beïnvloeden je darmflora, en die staat weer in verbinding met hormoonhuishouding en hersenfunctie. Wil je hier dieper in duiken, lees dan ons artikel over fibermaxxing.
- Stress structureel verlagen. Chronische stress verhoogt cortisol, en dat verergert geheugenklachten bovenop wat de overgang al doet.
- Hormoontherapie bespreken met je huisarts. Voor sommige vrouwen verlicht hormoontherapie de klachten aanzienlijk. Het is geen keuze die je zelf online moet maken, maar wel een die je serieus mag voorleggen aan je arts.
- Je hersenen actief blijven uitdagen. Nieuwe vaardigheden leren, een taal oppakken of gewoon vaker een boek lezen in plaats van scrollen, houdt de verbindingen in je brein soepel op momenten dat je hormonen dat wat minder doen.
Ook je hormonen in andere levensfases leren kennen helpt om patronen te herkennen. Zo laat ons artikel over cycle syncing zien hoe je hormoonschommelingen al vóór de overgang kunt gebruiken als kompas in plaats van als verrassing.
Dit gesprek mag je gewoon voeren
Veel vrouwen zwijgen over brain fog uit angst dat het iets ergers betekent, zoals beginnende dementie. Onderzoekers benadrukken juist het tegenovergestelde: menopauzegerelateerde geheugenklachten zijn meestal mild, tijdelijk en fundamenteel anders dan een neurologische aandoening. Dat betekent niet dat je de klachten moet negeren, het betekent dat je ze mag benoemen zonder paniek.
Vraag je huisarts er gewoon naar, ook als je nog niet officieel in de overgang zit volgens de klinische definitie. Perimenopauze begint voor veel vrouwen al jaren voor de laatste menstruatie, en brain fog hoort daar net zo goed bij als opvliegers. Hoe eerder je het benoemt, hoe sneller je erachter komt wat voor jou werkt.